Básendar

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Básendar var um aldir þekktur verslunar- og útgerðarstaður á Reykjanesskaga. Vegna strategískrar staðsetningar var hann eftirsóttur staður, sem leiddi til mikillar samkeppni meðal evrópskra stórvelda. Árið 1532 braust þessi samkeppni út í 'Básendaorrustunni', þar sem enskir og þýskir kaupmenn börðust um yfirráð, og Þjóðverjar höfðu að lokum betur. Staðurinn státar einnig af heillandi tengingu við íslenska bókmenntasögu; hinn frægi sálmaskáld Hallgrímur Pétursson, eftir að hafa verið rekinn úr dönskum skóla, starfaði á Básendaversluninni þegar hann kom aftur til Íslands árið 1637. Eftir siðaskiptin tók danska konungsveldið útgerðina í sínar hendur og felldi Básenda inn í konunglega einokunarverslun sína. Hins vegar lauk langri sögu byggðarinnar skyndilega og hörmulega þann 9. janúar 1799. Þennan örlagaríka dag eyðilagði 'Básendaflóðið' – mesta skráða flóðbylgja sem skall á íslenskri strandlengju – svæðið og sópaði burt hverri einustu byggingu og mannvirki. Atburðurinn var svo áhrifamikill að flóðið sjálft var kennt við staðinn, varanleg áminning um mátt náttúrunnar og sorglega endalok Básenda.

Básendar, staðsett á hrjúfum Reykjanesskaganum, er meira en bara gönguleið; það er áhrifarík ferð inn í ríka og oft dramatíska fortíð Íslands. Þessi vindblásni strandstaður, merktur af traustum steinhlöðnum varða, var einu sinni mikilvæg verslunar- og útgerðarstöð, iðandi miðstöð þar sem evrópskir kaupmenn komu saman. Saga hans er rituð með mikilvægum atburðum, þar á meðal 'Básendaorrustunni' árið 1532, baráttu um yfirráð milli enskra og þýskra kaupmanna. Staðurinn hefur einnig sérstaka tengingu við íslenska menningararfleifð, en hið virta sálmaskáld Hallgrímur Pétursson dvaldi þar árið 1637. Hins vegar tók saga Básenda sorgarlega stefnu 9. janúar 1799, þegar 'Básendaflóðið,' öflugasta flóðbylgja sem skráð hefur verið á Íslandi, sópaði burt hverri einustu byggingu og skildi ekkert eftir nema auðna landslagið. Í dag býður létt ganga frá bílastæðinu við Gálgakletta upp á tvær hringleiðir: 2,5 km stuttan hring sem fylgir slóða, óstikaðri leið og malbikuðum vegi, eða lengri, tæplega 5 km hring sem nær út á Stafnes. Gangan veitir djúpa tilfinningu fyrir sögu innan um hráa, náttúrulega fegurð íslensku strandlengjunnar. Mælt er með góðum skóm og veðurviðeigandi fatnaði fyrir þessa opnu strandgöngu, sem gerir þér kleift að sökkva þér að fullu niður í hið friðsæla en sögulega hlaðna andrúmsloft.