Skálholt – Draugar hinnar fornu dómkirkju Íslands

Í aldaraðir var Skálholt einn valdamesti staður Íslands. Fyrsti biskup landsins settist þar að árið 1056 og með tímanum varð staðurinn miðstöð trúar, menntunar og stjórnmála. Biskupar, prestar, fræðimenn, þjónustufólk og nemendur bjuggu á staðnum á meðan hver dómkirkjan á fætur annarri reis, brann, hrundi og var endurreist á sama helga staðnum. Núverandi dómkirkja er aðeins nýjasti kaflinn í sögu sem nær nærri þúsund ár aftur í tímann.\n\nÞessi langa saga hefur einnig gefið Skálholti dularfullt orðspor. Sögur hafa gengið um óljósar mannverur sem sjást á ferð um kirkjugarðinn eftir að rökkva tekur, fótatak þegar enginn sést á ferli og óþægilega tilfinningu um að einhver standi rétt hjá þótt enginn sé þar. Í sumum frásögnum birtast verur í klæðnaði presta sem hverfa á milli kirkjunnar og gamla grafreitsins, eins og fyrrum íbúar Skálholts gangi enn eftir leiðum sem hurfu fyrir mörgum öldum.\n\nFáir atburðir hafa varpað jafn löngum skugga yfir Skálholt og það sem gerðist 7. nóvember árið 1550. Jón Arason, síðasti kaþólski biskup Íslands, hafði verið tekinn höndum ásamt sonum sínum, Ara og Birni, í átökum siðaskiptanna. Þeir voru fluttir til Skálholts og hálshöggnir þar. Dauði þeirra varð einn dramatískasti atburður íslenskrar kirkjusögu og markaði í raun endalok skipulagðrar kaþólskrar mótspyrnu gegn siðaskiptunum á Íslandi. Minnisvarði við Skálholt minnir enn á aftökuna.\n\nJörðin sjálf geymir einnig áþreifanlegar minjar um þá sem hér hafa lifað og dáið. Við fornleifarannsóknir árið 1954 fannst steinkista Páls Jónssonar, biskups í Skálholti frá 1195 til 1211. Kistan er nú varðveitt í kjallara dómkirkjunnar. Að standa þar niðri, umkringdur steini og aldagamalli sögu, getur látið mörkin milli fortíðar og nútíðar virðast óvenju þunn.\n\nÍ gegnum aldirnar hefur Skálholt orðið fyrir miklum hörmungum. Árið 1630 varð stórbruni á staðnum og öflugir jarðskjálftar síðar á 18. öld áttu þátt í því að biskupsstóllinn var fluttur frá Skálholti. Byggingar hurfu, ný hús risu yfir gömlum minjum og grafir frá ólíkum tímabilum urðu hluti af landslaginu. Undir friðsælum völlunum í dag leynast ummerki byggðar sem eitt sinn var mun stærri og fjölmennari en nútímagestir gætu ímyndað sér.\n\nEngar sannanir eru fyrir því að raunverulegir draugar gangi um Skálholt, en það hefur aldrei komið í veg fyrir að draugasögur festi þar rætur. Þegar myrkrið leggst yfir kirkjugarðinn og dómkirkjan stendur ein yfir fornum undirstöðum er auðvelt að skilja hvers vegna sögur af biskupum, prestum og öðrum dularfullum verum hafa lifað áfram. Draugarnir í Skálholti kunna að tilheyra þjóðsögunum — en dauðsföllin, grafirnar og stormasama sagan á bak við frásagnirnar eru fyllilega raunveruleg.