Víðimýrarkirkja

Background

History & Background

Saga Víðimýrarkirkju nær aftur til fornaldar, en heimildir benda til þess að bóndakirkja hafi staðið á þessum sama stað skömmu eftir kristnitöku Íslands um árið 1000 e.Kr. Hún var viðurkennd sem sóknarkirkja árið 1096, sem er vitnisburður um þrautseigju trúar samfélagsins. Í gegnum aldirnar þjónuðu margir mikilvægir klerkar hér, þar á meðal hinn virði Guðmundur góði Arason, sem síðar varð biskup á Hólum frá 1203 til 1237, og styrkti enn frekar andlega mikilvægi staðarins. Núverandi bygging Víðimýrarkirkju, meistaraverk í hefðbundinni íslenskri byggingarlist, var vandlega reist á árunum 1834 til 1835. Byggingarmenn hennar notuðu efni sem voru auðveldlega fáanleg og fullkomlega hentaði íslensku umhverfi: rekaviður, sem hafstraumar báru að og var safnað frá Skaga-skaga, myndaði timburgrindina og framhliðina, á meðan þykkt, einangrandi torf, uppskerað af löndum Víðimýrar sjálfrar, skapaði hið táknræna þak og veggi. Þessi hugvitssemi í notkun náttúruauðlinda gerði kirkjunni kleift að falla óaðfinnanlega að umhverfi sínu og standast hið harða norræna loftslag. Þrátt fyrir aldur sinn hefur innrétting Víðimýrarkirkju að mestu haldið upprunalegum karakter sínum, og býður upp á ekta upplifun af íslenskri kirkjuhönnun frá 19. öld. Þótt torfþakið að utan þurfi reglulega endurnýjun til að viðhalda heilleika sínum, stendur kirkjan í dag sem lifandi safn. Arkitektúrleg og söguleg mikilvægi hennar var vel lýst af Kristjáni Eldjárn, sem lýsti henni sem „einni af stílhreinustu og fallegustu minningunum um gamla íslenska byggingarlist,“ sem endurspeglar stöðu hennar sem þjóðargersemi.

Víðimýrarkirkja, staðsett í friðsælu landslagi Skagafjarðar á Norðurlandi, nálægt Varmahlíð, er heillandi dæmi um hefðbundna íslenska torfarkitektúr og mikilvægt sögulegt kennileiti. Þessi heillandi kirkja, byggð á árunum 1834 til 1835, er vitnisburður um útsjónarsemi byggingarmanna hennar, sem notuðu rekavið frá Skaga-skaga og staðbundið torf til að reisa sérstaka lögun hennar. Útlit kirkjunnar er áberandi: dökk, lóðrétt timburklædd framhlið hennar, með líflegri grænni hurð og litlum, rauðum gluggum, er fallega krýnd með þykku, einangrandi torfþaki. Þetta lifandi þak, grasi og mosa vaxið, fellur fallega að grænum ökrum og fjarlægum fjöllum í kring, sem gefur þá tilfinningu að kirkjan sjálf hafi vaxið upp úr jörðinni. Þegar gengið er inn, eins og sést á myndinni, taka gestir á móti hlýlegri og sveitalegri stemningu. Innréttingin hefur að mestu haldið sínum upprunalega 19. aldar karakter, þar sem ómáluð, ljós timburplankur og traustir bjálkar mynda loft og burðarvirki ráða ríkjum. Löngu, einföldu trébekkirnir, með bogadregnum endastuðningum, liggja eftir miðganginum að altarinu. Fyrir ofan bekkina, á hliðarsvölunum, bæta flókin trésmíðisverk með útskornum, samofnum mynstrum í dökkgrænu og rauðbrúnu við hefðbundna listræna snertingu. Gólfið, úr breiðum, öldruðum viðarplönkum, sýnir merki um aldagamla fótspor. Lengst inni er altarisrýmið rammað inn af meira timbri, með málverki sem sýnir Síðustu kvöldmáltíðina og tveimur kertastjökum, allt sem stuðlar að ekta innsýn í aldagamla íslenskt trúarlíf. Staðurinn státar af enn eldri sögu, en skrár benda til þess að bóndakirkja hafi staðið hér skömmu eftir kristnitöku Íslands um árið 1000 e.Kr. Fyrrverandi forseti Kristján Eldjárn lofaði Víðimýrarkirkju frægt sem „eina af stílhreinustu og fallegustu minningunum um gamla íslenska byggingarlist,“ tilfinning sem auðvelt er að skilja þegar maður sér tímalausan sjarma hennar.