Þingmúli

Background

History & Background

Þingmúli hefur djúpa þýðingu í sögu Íslands, fyrst og fremst þekkt sem fyrrverandi fjórðungsþingstaður Austurlands. Þetta var mikilvæg stjórnsýslu- og lögfræðimiðstöð þar sem staðbundnum málum var stýrt, og gaf nafn sitt Múlasýslu. Auk hlutverks síns sem þingstaður var Þingmúli einnig mikilvægur kirkjustaður, sem þjónaði sem kirkjustaður og prestssetur til 1890. Það er frægt tengt séra Páli Pálssyni (1836–1890), frumkvöðli í kennslu heyrnarlausra á Íslandi. Sönnunargögn um forna fortíð þess eru enn sýnileg í dag, með leifum þingbúða dreifðum um túnin, sem bjóða gestum að ímynda sér iðandi samkomur liðinna alda. Örnefni á svæðinu benda einnig til þess að Þingmúli hafi einu sinni hýst hof eða blótsstað – heiðið hof eða fórnarstað – á fornum tímum, fyrir kristni. Með hliðsjón af gríðarlegu menningarlegu gildi þess voru þingbúðartóftirnar opinberlega friðlýstar samkvæmt lögum um menningarminjar árið 1931. Jarðfræðilega saga fjallsins er jafn heillandi. Þingmúli er skilgreint sem berar rætur víðáttumikils, forns megineldfjalls, sem er vitnisburður um kraftmikla jarðfræðilega fortíð Íslands. Hinir fjölbreyttu berggerðir í nágrenninu, þar á meðal móberg, sýna fram á mikla virkni eldfjallsins sem hefur verið útdautt í langan tíma. Athyglisvert er að á svæðinu hafa fundist einstaklega vel varðveittir steingervingar af trjástofnum frá tertíertímabilinu, sem bjóða upp á einstaka innsýn í forsöguleg vistkerfi. Þessi blanda af mannkynssögu og djúpum jarðfræðilegum tíma gerir Þingmúla að sannarlega einstökum stað á Austurlandi.

Þingmúli, sem staðsett er í víðáttumiklu landslagi Austurlands, birtist sem áberandi, flattoppað fjall, þögull vitnisburður um árþúsundir náttúru- og mannkynssögu. Sjónrænt rísa dökkir, hrikalegir hlíðar þess upp úr grænum sléttum, sem gefur vísbendingu um djúpa jarðfræðilega krafta sem mótuðu það. Meira en bara fagur tindur, Þingmúli er staður ómældrar sögulegrar og jarðfræðilegrar mikilvægis, viðurkenndur á náttúruminjaskrá Austurlands ásamt Skriðuvatni, Haugahólum og Vatnaskógum. Sögulega séð var Þingmúli lykilstaður, sem þjónaði sem fjórðungsþingstaður Austurlands – svæðisþing þar sem mikilvægar ákvarðanir voru teknar. Leifar af þessum fornu þingbúðum sjást enn dreifðar um túnin og bjóða upp á áþreifanlega tengingu við þessa liðnu öld. Það var einnig kirkjustaður og prestssetur til ársins 1890 og er sérstaklega tengt séra Páli Pálssyni (1836–1890), frumkvöðli í kennslu heyrnarlausra á Íslandi. Jarðfræðilega er Þingmúli fjársjóður. Það táknar berar rætur risastórs, forns megineldfjalls, sem sýnir fjölbreyttar bergmyndanir í fjöllunum í nágrenninu. Fjallið sjálft er samsett úr móbergi, þar sem fundist hafa einstaklega fallegir og merkilegir steingervingar af trjástofnum frá tertíertímabilinu. Þessir steingervingar veita ómetanlega innsýn í forna gróður og loftslag svæðisins. Staðurinn, þar á meðal þingbúðartóftirnar, hefur verið friðlýstur samkvæmt lögum um menningarminjar frá 1931, sem tryggir varðveislu hans fyrir komandi kynslóðir. Heimsókn til Þingmúla býður upp á einstakt tækifæri til að ganga í gegnum lög tímans, frá gróskumiklum skógum tertíertímabilsins til miðalda þingstaða Íslands, allt í stórbrotinni náttúrufegurð Austurlands.