Stóra-Vatnshornskirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Saga Stóra-Vatnshorns sem helgs staðar nær aldir aftur í tímann, löngu áður en núverandi bygging var reist. Á kaþólskum tíma voru kirkjur á þessum sama stað helgaðar fjölda virtra persóna, þar á meðal Guði, Maríu guðsmóður, Andrési og Pétri postulum, Ólafi helga Noregskonungi og Þorláki helga. Þessi djúpa andlega arfleifð undirstrikar varanlega mikilvægi þessa staðar fyrir samfélagið í Haukadal. Í mörg ár þjónaði Stóra-Vatnshornskirkja sem útkirkja, sérstaklega frá Kvennabrekku, þar til veruleg breyting varð árið 1969 þegar hún var færð til Búðardals í Hjarðarholtssókn. Aðeins tveimur árum síðar, þann 15. ágúst 1971, var núverandi kirkja vígð. Þessi nútíma timburbygging, reist á steyptum grunni, táknar nýjan kafla í langri trúarsögu staðarins. Byggingarfræðilega er kirkjan athyglisverð fyrir sérstaka A-laga hönnun og dökka timburklæðningu, sem er bætt við áberandi rautt þak. Aðskilda klukknaportið norðan við kirkjuna heldur sama einstaka stíl. Inni í kirkjunni er listrænt handverk augljóst; Guðmundur Kristjánsson frá Hörðubóli skar út skírnarfontinn og vegghillu. Þótt altarisbríkin sé gömul, eru margir eldri munir og fjársjóðir frá fyrri kirkjum á Stóra-Vatnshorni nú vandlega varðveittir í safninu á Laugum í Sælingsdal, sem gefur innsýn í ríka fortíð hennar.

Stóra-Vatnshornskirkja, staðsett í hinum fagra Haukadal á Vesturlandi, er sannfærandi dæmi um nútíma íslenska kirkjubyggingarlist sem fellur vel inn í náttúrulegt umhverfi sitt. Núverandi timburkirkja, vígð 15. ágúst 1971, stendur á steyptum grunni og einkennist af sérstakri A-laga hönnun með dökkri timburklæðningu og lifandi rauðu þaki sem myndar fallega andstæðu við gullbrúnar hæðirnar. Hreinar línur og naumhyggjuleg fagurfræði endurspegla nútímalega nálgun á helga byggingarlist, en heiðra jafnframt aldagamlar andlegar hefðir á þessum stað. Sögulega séð hefur Stóra-Vatnshorn verið mikilvægur kirkjustaður í langan tíma. Kaþólskar kirkjur stóðu hér áður, helgaðar fjölda virtra dýrlinga, þar á meðal Guði, Maríu guðsmóður, Andrési og Pétri postulum, Ólafi helga Noregskonungi og Þorláki helga. Þessi djúpa andlega arfleifð undirstrikar varanlega mikilvægi þessa staðar fyrir samfélagið í Haukadal. Sjónrænt er kirkjan áberandi; há og þríhyrningslaga framhlið hennar er með mörgum lóðréttum gluggum, sem hleypa náttúrulegu ljósi inn í innra rýmið. Lítið, sjálfstætt klukknaport sem passar við byggingarstíl kirkjunnar stendur nálægt og bætir við hina fögru senu. Innan hennar, þótt ekki sé nákvæmlega lýst í upprunalegum texta, er tekið fram að Guðmundur Kristjánsson frá Hörðubóli skar út skírnarfontinn og vegghillu. Altarisbríkin er gömul, en flestir eldri munir og fjársjóðir frá fyrri kirkjum á Stóra-Vatnshorni eru nú varðveittir í safninu á Laugum í Sælingsdal. Að heimsækja Stóra-Vatnshornskirkju býður upp á einstakt tækifæri til að meta bæði byggingarlistarlega nýsköpun og djúpar sögulegar rætur í rólegu, íslensku sveitalandslagi. Þetta er staður fyrir rólega íhugun, ljósmyndun og skilning á varanlegu andlegu lífi Íslendinga.