Skeljungssteinn

Background

History & Background

Saga Skeljungssteins á rætur sínar að rekja til staðbundinna þjóðsagna og jarðfræðilegra vangaveltna. Samkvæmt langlífri íslenskri þjóðsögu eru áberandi rásir í steininum leifar af dramatískum atburði sem tengdist Grími, sauðamanni frá nærliggjandi bænum Silfrastöðum. Sagt er að Grímur hafi tekist að hlekkja hinn vandræðasama draug Skeljung við þennan stein, og rásirnar marka þar sem draugalegu hlekkirnir héldu fast. Þessi saga hefur gengið í gegnum kynslóðir og gefur steininum djúpa dulúð og staðbundna þýðingu. Frá vísindalegu sjónarmiði nær saga Skeljungssteins aftur til forna eldgosa sem mótuðu íslenskt landslag. Náttúrufræðingar benda á að samsíða rásirnar séu klassískt dæmi um hraunmót. Við eldgos rann bráðið hraun utan um grannar lífrænar efnisagnir, svo sem trjáboli eða greinar. Þegar hraunið kólnaði og storknaði varðveitti það nákvæma lögun þessara tréþátta. Með tímanum rotnuðu lífrænu efnin og skildu eftir sig fullkomlega sívalningslaga mót sem við sjáum í dag. Þessi jarðfræðilega skýring undirstrikar þau öflugu og flóknu ferli sem hafa mótað einstaka náttúru Íslands.

Á grasi grónum höfða Skeljungshöfða, skammt frá Silfrastöðum í hinu fagra Skagafirði á Norðurlandi, liggur hinn áhugaverði Skeljungssteinn. Þessi merkilegi basaltsteinn er auðþekkjanlegur á tveimur greinilegum, samsíða rásum sem liggja í gegnum efri hluta hans, um 25 sentímetra á milli. Eins og sést á myndinni, mynda þessar sléttu, dökku op andstæðu við hrjúft, mosaþakið yfirborð steinsins og bjóða gestum að velta fyrir sér uppruna þeirra. Samkvæmt staðbundnum þjóðsögum eru þessar rásir ekki bara jarðfræðilegar myndanir. Þær eru taldar vera varanleg spor sem hlekkirnir skildu eftir, en þeir voru notaðir af Grími, sauðamanni frá Silfrastöðum, til að hlekkja hinn uppátækjasama draug Skeljung við steininn og þannig róa hinn erfiða anda. Þessi heillandi þjóðsaga bætir dulúð og sögulegri dýpt við náttúrulega kennileitið. Fyrir þá sem leita jarðbundnari skýringar, telja jarðfræðingar að rásirnar séu afleiðing af fornri eldvirkni. Þeir benda til þess að glóandi, þunnfljótandi hraun hafi einu sinni storknað utan um granna trjáboli eða greinar, sem síðar rotnuðu í burtu og skildu eftir sig þessar fullkomlega myndaðu sívalningslaga mót. Burtséð frá því hvort þú kýst dulrænu söguna eða jarðfræðilegu skýringuna, býður Skeljungssteinn upp á heillandi innsýn í náttúruundur Íslands og ríkan menningararf. Þó að núverandi upplýsingar flokki hann sem gönguleið, er aðal aðdráttaraflið steinninn sjálfur, sem gerir hann að einstökum stað fyrir þá sem kanna Skagafjörðinn.