Síðumúlakirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Síðumúlakirkja á sér langa og ríka sögu innan Reykholtsprestakalls í Borgarfjarðarprófastsdæmi. Síðumúli hefur verið bær og kirkjustaður í neðanverðri Hvítársíðu um aldir. Í kaþólskum sið var Síðumúlakirkja helguð Maríu guðsmóður og Þorláki biskupi. Hún var um aldir útkirkja frá Gilsbakka. Núverandi kirkja, sem er heillandi hvít bygging, var vígð á jóladag, 25. desember 1926, af herra Jóni Helgasyni biskupi. Hún var byggð af Auðunni Sigurðssyni frá Akranesi, en Andrés Eyjólfsson, síðasti kirkjuhaldarinn, var lykilmaður í byggingu hennar. Eyjólfsson reisti kirkjuna í stað torfkirkju sem þar stóð áður, en torfkirkjur voru algengur og gamall byggingarstíll á Íslandi. Á vígsludaginn afhenti hann söfnuðinum kirkjuna til eignar og umsjár. Í dag heldur Síðumúlakirkja áfram arfleifð sinni. Þótt ytra byrði hennar sé áberandi dæmi um íslenska sveitakirkjuarkitektúr frá upphafi 20. aldar með bárujárni og sérstæðu þaki, er innra rými hennar þekkt fyrir krosslaga skírnarsár úr graníti á marmarastöpli eftir Jóhannes Eyfells. Auk þess eru fornar róðuleifar, mynd af Maríu guðsmóður úr steini og Barbörumyndir á útskornum altaristöflum úr eldri kirkjum í Reykholti og Síðumúla varðveittar í Þjóðminjasafni Íslands, sem undirstrikar djúpar sögulegar rætur þessa helga staðar.

Síðumúlakirkja, sem staðsett er í friðsælum Hvítársíðudal á Vesturlandi, er meira en bara bænahús; hún er lifandi þráður í ríkulegum vef íslenskrar sögu og menningar. Núverandi kirkja, sem vígð var á jóladag 1926 af Jóni Helgasyni biskupi, tók við af eldri torfkirkju og býður upp á heillandi arkitektúrþróun. Sérstæð hvíta bárujárnsklæðning hennar, sem er hagnýt og endingargott byggingarefni á Íslandi, myndar fallega andstæðu við rauðbrúnt þakið og glæsilega turnspíruna sem er toppuð með krossi og einstökum skreytingarþætti. Áberandi svartur kross prýðir framhliðina, undir bogadregnum glugga, og býður upp á íhugun. Umkringd gróskumiklum grænum ökrum, afmörkuð af einföldum hvítum girðingu og fjarlægum, öldóttum hæðum, sumar með snjóþöktum tindum, er umhverfi Síðumúlakirkju dæmigert íslenskt – hrjúft en friðsælt. Þessi friðsæli staður, sem eitt sinn var helgaður Maríu guðsmóður og Þorláki biskupi í kaþólskum sið, hefur verið kirkjustaður um aldir, fyrst sem útkirkja frá Gilsbakka. Innandyra, þótt ekki sé sýnilegt á myndinni, er vitað að kirkjan geymir krosslaga skírnarsár úr graníti eftir Jóhannes Eyfells og varðveitir forna gripi frá eldri kirkjum, þar á meðal myndir af Maríu guðsmóður og Barbörumyndir, sem nú eru í Þjóðminjasafninu. Heimsókn hingað býður upp á stund af rólegri íhugun, tækifæri til að meta þrautseigju trúarinnar og einstaka sjarma íslenskrar sveitaarkitektúrs. Einfalda hvíta hliðið sem leiðir að kirkjugarðinum, skreytt lúmsku krossmynstri, býður alla velkomna á þennan sögulega og fagurlega stað.