Salthöfði og Salthöfðamýrar

Background

History & Background

Salthöfði er stórbrotin jarðfræðimyndun, brattur basalthamar sem teygir sig 800 metra og rís 60 metra hátt. Hann er hluti af hálendisrana sem gengur aflíðandi niður frá hinu mikla Öræfajökli, vitnisburður um þann kröftuga eldvirkni og jarðskorpuhreyfingar sem hafa mótað Ísland í milljónir ára. Svæðið einkennist af stórbrotnum bergveggjum, göngum eða gígtöppum, með gjallhólum sýnilegum norðan til, allt stuðlar að landslagi sem fæddist úr eldi og ís. Fyrir utan jarðfræðilega þýðingu sína á Salthöfði sérstakan stað í sögu svæðisins. Austan við höfðann standa þrír áberandi drangar. Stærstur þeirra, Gimluklettur, er tengdur sögn sem segir frá því að þar hafi fundist sauðfé eftir hrikalegt gos Öræfajökuls árið 1362, sem táknar seiglu lífsins í ljósi náttúruhamfara. Annar drangur, Loddudrangur, er sérstaklega mjór og sagður ókleifur. Svæðið þjónaði einnig hagnýtum tilgangi fyrr á öldum. Fyrir miðja 19. öld voru 'vikurskaflar' (vikurhrannar) undir Salthöfða snjalllega nýttir sem náttúrulegar frystigeymslur, sem veittu köldu og stöðugu umhverfi til að varðveita tunnur af saltkjöti yfir langa íslenska vetur. Þessi áhugaverða sögulega staðreynd undirstrikar útsjónarsemi fyrstu íslensku landnámsmannanna við að laga sig að krefjandi umhverfi sínu. Salthöfði og Salthöfðamýrar voru formlega friðlýst árið 1977 og varðveita 230,7 hektara svæðið fyrir komandi kynslóðir til að kanna og meta.

Salthöfði og Salthöfðamýrar bjóða upp á stórbrotna sýn á jarðfræðilegan kraft Austurlands. Salthöfði sjálfur er glæsilegur 800 metra langur og 60 metra hár basalthamar, brattur klettur sem er hluti af hálendisrana sem teygir sig niður frá hinu volduga Öræfajökli. Á myndinni sést vel hversu stórbrotið svæðið er, með dökku, kyrrlátu vatni sem liggur djúpt í gljúfrinu, umkringt bröttum, áferðarmiklum klettum prýddum grænum mosablettum. Fyrir utan þessa nánu senu opnast landslagið upp í víðáttumiklar, flatar Salthöfðamýrar, einstakt vistkerfi sem teygir sig í átt að fjarlægri sjóndeildarhringnum og hafinu, allt undir víðáttumiklum, oft skýjuðum himni. Þetta friðlýsta svæði, sem var stofnað árið 1977 og nær yfir 230,7 hektara, er ekki aðeins jarðfræðilegt undur heldur einnig staður með áhugaverða sögu. Austan við höfðann standa þrír sérstakir drangar, þar sem Gimluklettur er mest áberandi. Sagt er að þar hafi fundist lambær eftir hið hrikalega gos árið 1362, sem er til vitnis um að líf heldur áfram jafnvel eftir mestu hamfarir. Loddudrangur, annar drangurinn, er sérstaklega mjór og sagður ókleifur. Enn fremur kemur í ljós áhugaverð söguleg staðreynd að vikurskaflar undir Salthöfða voru nýttir fyrir miðja 19. öld sem náttúrulegar frystigeymslur fyrir tunnur af saltkjöti yfir harða íslenska vetur. Heimsókn í Salthöfða og Salthöfðamýrar býður upp á djúpa tengingu við eldfjallauppruna Íslands, ríka sögu þess og einstaka, ótamda náttúrufegurð.