Minnisvarði um látna sjómenn 1914

Background

History & Background

Saga þessa minnisvarða á rætur sínar að rekja til sjávarharmleiks á ólgusömu ári 1914. Utan strandar Vestmannaeyja, nálægt hættulegu svæði sem kallað er 'Vestmanna Gráni,' fann skonnorta sem bar erlenda sjómenn, bæði þýska og enska, sinn tragíska endi. Hið óblíða Norður-Atlantshaf tók líf þeirra og skildi lík þeirra eftir í höndum straumanna. Sagan endar þó ekki með harmleiknum. Seigir og samúðarfullir íbúar Vestmannaeyja, í samræmi við djúpt rótgróna forna hefð, tóku að sér það hátíðlega verkefni að bjarga líkum látinna sjómanna. Þeir veittu þeim virðulega greftrun og tryggðu að grafir þeirra væru hugsaðar vel um, sem vitnisburður um djúpa mannúð þeirra og virðingu fyrir látnum, óháð þjóðerni. Áratug síðar, árið 1924, var mikilvægi þessa staðbundna góðverk formlega viðurkennt. Jón Sigurðsson, þáverandi forsætisráðherra Íslands og mikilvægur landsmaður, vígði þennan varanlega steinoffelískan minnisvarða. Tilgangur hans var tvíþættur: að heiðra minningu erlendu sjómannanna sem fórust og, jafn mikilvægt, að viðurkenna og minnast 'hugrekkis og þráseðis' sem íslensku eyjabúarnir sýndu í mannúðarviðbrögðum sínum við hamförunum.

Staðsettur á dramatískri, rauðleitri eldfjallajörð Heimaeyjar, Vestmannaeyja, með hið víðfeðma, oft stormasama Atlantshaf sem teygir sig í átt að fjarlægum grænum eyjum, stendur áberandi steinoffelískur minnisvarði. Þessi minnisvarði er öflugur vitnisburður um sjávarharmleik og þann varanlega anda mannsins. Einfalt, mjókkað form hans, ristað með því sem virðist vera rúnir eða fornar leturgerðir á efri hlutum hans, rís úr traustum steyptum grunni. Bronsplata fest við grunninn segir hjartnæma sögu hans á íslensku: hún minnist þýskra og enskra sjómanna sem fórust við Vestmanna Grána ströndina árið 1914. Skonnortan þeirra glataðist, en minning þeirra var varðveitt af samúðarfullum heimamönnum í Vestmannaeyjum, sem, í samræmi við forna hefð, grófu látna og hugsuðu um grafir þeirra. Tíu árum síðar, árið 1924, vígði Jón Sigurðsson, þáverandi forsætisráðherra, þennan minnisvarða opinberlega. Hann þjónar tvöföldum tilgangi: að heiðra látna sjómenn og viðurkenna 'hugrekki og þráseð' íslensku eyjabúa í mannúðarstarfi sínu. Að heimsækja þennan stað býður upp á stund til að hugleiða í ró, leyfa manni að njóta hrárar fegurðar landslagsins á meðan hann íhugar mikilvægan, en oft yfirséðan, kafla í íslenskri og alþjóðlegri sögu. Hin einfalda en áhrifamikla hönnun minnisvarðans gegn dramatískum bakgrunni sjávar og eldfjallalandslags gerir heimsóknina að sannarlega hrífandi upplifun.