Hvanneyri

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Hvanneyri á djúpar rætur í íslenskri sögu og er skilgreind sem landnámsjörð. Samkvæmt sögunum var Skalla-Grímur fyrstur til að nema landið, en hann bjó á Borg, á meðan Grímur hinn háleyski settist að á Hvanneyri. Þessi forna arfleifð tengir Hvanneyri beint við ríka hefð Íslands um þjóðsögur og sögur, sem gerir það að stað með varanlegri menningarlegri þýðingu. Mikilvægur áfangi í þróun Hvanneyrar var árið 1890 þegar Búnaðarskóli Suðuramtsins var stofnaður þar. Þessi stofnun markaði mikilvægt skref í íslenskri menntun, en hún var fjórði búnaðarskólinn sem stofnaður var í landinu. Í gegnum árin hefur hann vaxið og þróast og varð að lokum Landbúnaðarháskóla Íslands, sem heldur áfram að vera lifandi miðstöð náms og rannsókna í dag. Byggingarlist Hvanneyrar segir einnig sannfærandi sögu. Aðalbygging skólans, sem reist var árið 1910, var hönnuð af hinum virta Rögnvaldi Ólafssyni húsameistara. Þessi bygging, ásamt öðrum nálægum byggingum, myndar 'Gamla staðinn', einstakt byggingarlistarsafn. Hann er lofaður sem safn verka fyrstu íslensku húsameistaranna, þar á meðal Rögnvalds Ólafssonar, Einars Erlendssonar og Guðjóns Samúelssonar, sem sýnir snemma íslenska hönnun og handverk. Að auki var náttúrulegt umhverfi svæðisins friðlýst, en Andakíll friðlandið var stofnað árið 2002 og stækkað árið 2011 til að vernda vistfræðilegt gildi þess.

Hvanneyri, staðsett um 80 km norður af Reykjavík í Borgarbyggð, er mikilvæg landbúnaðar- og kirkjumiðstöð á Vesturlandi. Sögulega séð er þetta landnámsjörð, fyrst numin af Skalla-Grími, þekktri persónu úr Íslendingasögunum, en Grímur hinn háleyski bjó þar. Þessi djúpa tenging við forna fortíð Íslands gerir Hvanneyri að stað með ríka menningarlega þýðingu. Nútímasaga Hvanneyrar mótast að miklu leyti af hlutverki hennar í íslenskum landbúnaði. Árið 1890 var Búnaðarskóli Suðuramtsins stofnaður þar, og varð hann sá fjórði í röð slíkra stofnana á Íslandi. Þessi skóli hefur síðan þróast og er í dag Landbúnaðarháskóli Íslands, sem heldur áfram starfsemi sinni á staðnum. Hið sérstæða skólahús, sem reist var árið 1910 eftir teikningu Rögnvaldar Ólafssonar húsameistara, myndar ásamt nálægum byggingum kjarnann í 'Gamla staðnum' á Hvanneyri. Þessi 'Gamli staður' er þekktur sem einstakt safn verka fyrstu íslensku húsameistaranna, þar á meðal Rögnvaldar Ólafssonar, Einars Erlendssonar og Guðjóns Samúelssonar, og býður upp á heillandi arkitektúrferðalag. Fyrir utan menntunar- og byggingarlistarlegan framgang er Hvanneyri einnig þekkt fyrir náttúrufegurð sína. Svæðið var friðlýst sem búsvæði árið 2002, og var friðlýsta svæðið stækkað árið 2011 og fékk nafnið Andakíll. Þetta friðland undirstrikar skuldbindingu svæðisins til að varðveita vistfræðilega arfleifð sína, og býður upp á rólega umgjörð af grænum ökrum og fjarlægum fjöllum, eins og fallegt sést á loftmyndinni af bænum.