Hrepphólakirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Hrepphólakirkja er í Hrunaprestakalli í Árnesprófastsdæmi og býr yfir grípandi sögu sem er samofin náttúruöflum og mannlegri festu. Kirkjan var upphaflega byggð árið 1909 úr járnvörðu timbri, sem vitnar um byggingartækni þess tíma. Hún var hönnuð af Rögnvaldi Ólafssyni arkitekt og ætlað að vera andlegur viti fyrir nærsamfélagið, en kaþólskar kirkjur á þeim tíma voru oft helgaðar Ólafi helga Noregskonungi. Upphafleg saga hennar tók hins vegar dramatíska stefnu. Þann 29. desember 1908 geisaði gífurlegt fárviðri í Árnesþingi og olli kirkjunni miklu tjóni, en hluti hennar fauk burt. Þrátt fyrir þetta áfall var samfélagið óbilandi. Í merkilegri sýningu á einbeitni var kirkjan endurreist árið eftir, 1909, og var þá snilldarlega notast við mikið af þeim efnum sem fokið höfðu burt. Endurbyggingunni stýrði Samúel Jónsson forsmiður. Við endurbygginguna voru gerðar nokkrar breytingar: kirkjuskipið var stytt um eina alin, gluggum fækkað um einn á hvorri hlið og kórinn styttur um ¾ alin. Turni og umbúnaði glugga var einnig breytt og dregið úr skrauti innandyra, sem skilaði sér í þeirri glæsilegu en látlausu byggingu sem sést í dag. Til að viðurkenna einstakt sögulegt og byggingarlistalegt gildi hennar var Hrepphólakirkja friðuð 1. janúar 1990 samkvæmt aldursákvæði þjóðminjalaga, sem tryggir varðveislu hennar fyrir komandi kynslóðir.

Hrepphólakirkja, sem stendur í gróskumiklu landslagi Suðurlands, er meira en bara kirkja; hún er heillandi tákn um seiglu og byggingarlistarlegan sjarma. Þessi fallega timburbygging, með sínum sérstaka ljósgráa klæðningu, lifandi rauða þaki og glæsilegum turni sem toppaður er með krossi, vekur strax athygli. Hönnuð af Rögnvaldi Ólafssyni og fullgerð árið 1909, er saga hennar merkt dramatískum atburði: öflugur stormur seint á árinu 1908 eyðilagði að hluta til upprunalega byggingu. Merkilegt nok, þá tók samfélagið sig saman og kirkjan var endurreist árið 1909, að mestu leyti með því timbri sem hafði dreifst um í vindinum. Við þessa endurbyggingu voru stærðir kirkjunnar lítillega breyttar, kirkjuskipið og kórinn stytt og sumir innri skreytingar einfaldaðar, sem skapaði þá glæsilegu en látlausu fagurfræði sem við sjáum í dag. Gestir geta dáðst að heillandi smáatriðum kirkjunnar, frá bogadregnum gluggum með hvítum römmum til hins óaðfinnanlega hvíta grindverks sem afmarkar eignina. Róleg umhverfið, með fullvöxnum trjám og litlum, friðsælum kirkjugarði sem sést til hægri, býður upp á íhugun. Hrepphólakirkja stendur sem vitnisburður um djúpar kristnar rætur Íslands, trú sem var lýðræðislega samþykkt á Alþingi árið 1000 e.Kr. Varðveisla hennar, tryggð árið 1990 samkvæmt þjóðminjalögum, tryggir að þessi einstaki hluti íslenskrar sögu mun halda áfram að veita innblástur. Heimsókn hingað býður upp á friðsæla stund til að íhuga fortíðina og meta varanlegan anda þjóðar sem endurbyggir og þraukar.