Hjallur í Vatnsfirði

Background

History & Background

Hjallurinn í Vatnsfirði er lykilþáttur í íslenskri sögu: sjávarútveginum. Þessi tiltekni hjallur, sem var byggður um 1880, var hannaður fyrir mikilvægt verkefni að loftþurrka fisk, aðallega þorsk, en það var þá bæði meginfæða og mikilvæg útflutningsvara. Hin einstaka byggingarlist, sem einkennist af þykkum steinhlöðnum veggjum og einangrandi torfþaki, þróaðist í gegnum aldirnar til að standast hið harða íslenska veðurfar en veita um leið bestu skilyrði fyrir þurrkun. Þessir þurrkhjallar voru mikilvægir innviðir í strandbyggðum og gerðu sjómönnum kleift að varðveita aflann sinn í langan tíma áður en nútíma kæling kom til sögunnar. Byggingin sjálf er vitnisburður um hefðbundnar byggingaraðferðir, þar sem notuð voru efni sem voru auðveldlega aðgengileg eins og steinn og torf, ásamt innfluttum timbri fyrir grindina og gaflana. Friðun hennar af Þjóðminjasafni Íslands undirstrikar mikilvægi hennar sem menningarminjar, sem gefur innsýn í daglegt líf og efnahagslegar undirstöður Íslendinga seint á 19. og snemma á 20. öld. Hún stendur sem öflugt tákn um hugvit og aðlögun mannsins í krefjandi umhverfi.

Hjallurinn í Vatnsfirði er einstaklega vel varðveittur hefðbundinn íslenskur fiskþurrkhjall, sem stendur á gróinni landspildu sem teygir sig út í kyrrlátan Vatnsfjörð, og er frá um 1880. Þessi táknræna bygging, með sínu sérstaka torfþaki og sterkbyggðu steinhlöðnu veggjum, býður upp á áþreifanlega tengingu við ríka sjávarútvegssögu eyjarinnar. Hönnun byggingarinnar er undur hefðbundinnar íslenskrar byggingarlistar, með þykkum steinveggjum (um 1,40 m) fyrir einangrun og stöðugleika, toppaða með miklu torfþaki sem fellur óaðfinnanlega inn í umhverfið, eins og myndin sýnir greinilega. Myrkir, veðraðir timburgaflar, með láréttum rimlum og miðlægum útidyrum, segja mikið um notagildi byggingarinnar. Innan dyra var malargólf, stoðaraðir með skástífum við veggina og fjalagólf á bitum yfir, sem veitti kjöraðstæður fyrir loftþurrkun fisks, en það var mikilvæg varðveisluaðferð á Íslandi fyrir tíma kælingar. Hjallurinn er friðaður og í umsjá Þjóðminjasafnsins. Hann er meira en bara gömul bygging; hann er minnisvarði um seiglu, útsjónarsemi og djúpa tengingu Íslendinga við hafið. Gestir geta gengið umhverfis bygginguna, dáðst að einstakri smíði hennar og ímyndað sér þann iðandi starfsemi sem eitt sinn fór fram innan veggja hennar. Kyrrlát umgjörðin við fjörðinn, með fjarlægum hæðum sem ramma inn útsýnið, eykur tilfinninguna um að stíga aftur í tímann. Þetta er ómissandi áfangastaður fyrir alla sem hafa áhuga á íslenskri menningararfleifð, hefðbundinni byggingarlist og sögu sjávarútvegs, og býður upp á rólega stund til íhugunar á stórkostlegum Vestfjörðum.