Hagavatn

Background

History & Background

Saga Hagavatns og nærliggjandi svæða er djúpt samofin eldfjalla- og jökulvirkni Íslands. Jarðfræðilega séð er svæðið afmarkað af einkennum eins og Brekknafjöllum og Fagradalsfjalli, sem eru fornir móbergshryggir og fjöll mynduð í jökulhlaupum. Jarlhetturnar, röð móbergshnúka, sýna enn frekar eldfjallauppruna svæðisins meðfram Langjökli og bera vitni um þann mikla kraft sem hefur mótað þetta land í árþúsundir. Mikilvægt sögulegt smáatriði er tilvist Héðinsskógar, blómlegs skógar sem eitt sinn þakti þetta virðist auðnulandslag. Þessi skógur eyðilagðist á hörmulegan hátt í öflugu Heklugosinu árið 1693, atburði sem breytti vistkerfi svæðisins verulega og skildi eftir sig það berara og grýttara landslag sem sést í dag. Þessi umbreyting undirstrikar gríðarleg og varanleg áhrif eldfjallakrafta Íslands á umhverfi sitt og hversu hratt landslag getur breyst. Á síðari tímum hefur Hagavatn sjálft orðið lifandi vitnisburður um umhverfisbreytingar. Undanfarna áratugi hefur vatnið minnkað verulega að stærð, sem er bein afleiðing af áframhaldandi hörfun Langjökuls vegna loftslagsbreytinga. Þetta gerir Hagavatn ekki aðeins að stað náttúrufegurðar, heldur einnig að áhrifaríkri áminningu um breytt loftslag jarðar og hið kraftmikla, oft viðkvæma, eðli jökullandslags Íslands.

Hagavatn er staðsett undir hinum tignarlega Hagafelli við jaðar Langjökuls og er sláandi jökullón á Suðurlandi, þekkt fyrir einstakt mjólkurhvítt vatn sitt. Landslagið í kringum Hagavatn er dramatísk samspil hrára frumefna. Frá víðáttumiklu og kyrrlátu yfirborði vatnsins brýst fram öflugur vatnsflaumur sem sker sig í gegnum hrjúfa, dökka eldfjallagjá og myndar foss sem dunar. Þetta stórbrotna útfell er vitnisburður um þá kraftmiklu ferla sem eru að verki, þar sem forinn ís mætir þrautseigu bergi. Svæðið einkennist af Brekknafjöllum – röð hnúkóttra móbergshryggja – og fyrir framan þá er Fagradalsfjall. Jarlhetturnar bæta enn við hið dramatíska landslag, en þær eru röð móbergshnúka sem liggja meðfram jaðri Langjökuls, innan við Hagavatn. Þessar jarðfræðilegu myndanir draga upp mynd af landi sem hefur verið mótað af árþúsundum eldfjalla- og jökulvirkni. Sögulega séð var þetta svæði furðu gróðursælt, heimkynni skógar sem kallaður var Héðinsskógur. Þetta græna landslag eyðilagðist þó á hörmulegan hátt í öflugu Heklugosinu árið 1693, sem skildi eftir sig hið berara og grýttara landslag sem við sjáum í dag. Undanfarna áratugi hefur Hagavatn sjálft tekið miklum breytingum og minnkað verulega að stærð, sem er skýr sjónræn vísbending um jökulbráðnun og loftslagsbreytingar. Heimsókn til Hagavatns býður upp á djúpa tengingu við jarðfræðilega fortíð Íslands og sífellda þróun þess, stað þar sem öflugir kraftar jarðar eru sýnilega að verki.