Gullsteinn

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Gullsteinn hefur einstakan sess í sögu Íslands, sérstaklega varðandi snemma kristnitöku eyjarinnar um árið 1000. Hann er frægur fyrir tengingu sína við Koðrán, bónda frá Stóru-Giljá í Vatnsdal, sem var faðir Þorvalds víðförla, eins af fyrstu kristniboðum á Íslandi. Koðrán hafði að sögn sterka heiðna trú á steininum og taldi hann helgan og heimili verndaranda. Sagan segir að Koðrán hafi verið tregur til að láta skíra sig af eigin syni, af ótta við að slík athöfn myndi reita verndarandann í Gullsteini til reiði. Friðrik biskup, sem fylgdi Þorvaldi, tók þá málin í sínar hendur. Hann fór að steininum og söng yfir honum þar til, samkvæmt sögunni, steinninn „sprakk“. Þessi dramatíski atburður er oft túlkaður sem táknrænt augnablik þar sem gamlar heiðnar trúarbrögð viku fyrir nýrri kristinni trú. Minnismerki var reist nálægt Gullsteini árið 1981, til minningar um 1000 ára afmæli komu Þorvalds víðförla og Friðriks biskups, sem undirstrikar varanlega mikilvægi þessa staðar í trúarlegri og menningarlegri sögu Íslands.

Gullsteinn er staðsettur í fögrum Vatnsdal á Norðurlandi og er meira en bara stór, veðraður steinn; hann er öflugt tákn um umskipti Íslands frá heiðni til kristni. Þessi stóri, fléttu- og mosaþakni steinn, sem er djúpt rótgróinn í grónu landslaginu, stendur sem áþreifanleg tenging við heillandi Íslendingasögur og ríka þjóðtrú eyjarinnar. Samkvæmt sögunni var Gullsteinn eitt sinn dýrkaður af Koðráni, bónda á staðnum en sonur hans, Þorvaldur víðförli, var einn þeirra fyrstu sem boðuðu kristni á Íslandi. Koðrán, sem óttaðist reiði verndaranda steinsins, neitaði að láta skíra sig. Þá greip Friðrik biskup inn í, nálgaðist steininn og söng yfir honum þar til hann sprakk með dramatískum hætti, sem markaði táknrænan sigur nýrrar trúar. Í dag geta gestir gengið umhverfis forna steininn og hugleitt þennan mikilvæga punkt í sögunni. Við hlið Gullsteins stendur minnismerki, reist árið 1981, til minningar um 1000 ára afmæli komu Þorvalds víðförla og Friðriks biskups til að dreifa kristni. Staðurinn býður upp á einstakt tækifæri til að tengjast djúpri menningararfleifð Íslands í rólegu náttúrulegu umhverfi, með fjarlægu vatni og hæðum sem ramma inn útsýnið undir heiðskírum himni.