Grundarkirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Saga Grundarkirkju nær aldir aftur í tímann, löngu áður en núverandi stórbrotin bygging var reist. Grund hefur verið mikilvægur bær og kirkjustaður frá fornu fari í Hrafnagilshreppi. Á kaþólskum tíma á Íslandi stóðu hér kirkjur helgaðar heilögum Lárentíusi, sem þjónuðu samfélaginu og endurspegluðu varanlegt andlegt mikilvægi þessa lands. Núverandi Grundarkirkja er hins vegar tiltölulega nútíma undur, byggð á árunum 1904 og 1905. Hún stendur sem djúpur vitnisburður um sýn og örlæti Magnúsar Sigurðssonar, bónda á staðnum sem tók að sér metnaðarfullt verkefni alfarið með persónulegum fjármunum sínum. Hollusta hans var óvenjuleg; hann fjármagnaði ekki aðeins bygginguna heldur skar einnig persónulega glerið í glugga kirkjunnar. Yfirsmiður þessa stórbrotna verkefnis var Ásmundur Bjarnason frá Eskifirði, en norskur málari að nafni Muller lagði sitt af mörkum til listrænnar frágangs hennar. Grundarkirkja hefur þann einstaka heiður að vera stærsta kirkja á Íslandi sem byggð hefur verið af einstaklingi, sem gerir hana að einni af áberandi sveitakirkjum landsins. Í gegnum árin hafa nokkrir af verðmætustu sögulegu gripum hennar, þar á meðal kaleikur frá 15. öld og kirkjustóll frá tíð Þórunnar Jónsdóttur Arasonar, verið fluttir í Þjóðminjasafnið til varðveislu. Þrátt fyrir þetta heldur kirkjan áfram arfleifð sinni sem ástsæl „bændakirkja“, djúpt innbyggð í menningarlegt og trúarlegt efni Norðurlands.

Grundarkirkja, staðsett í hinu fagra Eyjafjarðardal á Norðurlandi, er meira en bara bænahús; hún er merkilegur vitnisburður um einstaka ástríðu og byggingarlist. Byggð á árunum 1904 til 1905 af Magnúsi Sigurðssyni, bónda á staðnum, alfarið með eigin fjármunum, hefur hún þann sérstaka heiður að vera stærsta kirkja á Íslandi sem byggð hefur verið af einum einstaklingi. Áberandi ytra byrði hennar, með skörpum hvítum klæðningum, hlýjum appelsínugulum skrautlistum og áberandi rauðu þaki sem endar í glæsilegum turni, gerir hana strax auðþekkjanlega á bakgrunni grænna akra og fjarlægra, oft snæviþakinna, fjalla. Þegar gestir nálgast eru þeir boðnir velkomnir af heillandi hvítum grindverki og fallega útskornum trébogahliði, sem gefur vísbendingu um þá nákvæmni í smáatriðum sem finnast um allt kirkjulóðina. Persónuleg þátttaka Magnúsar Sigurðssonar náði jafnvel til þess að skera glerið í glugga kirkjunnar, sem bætir djúpri persónulegri hollustu við byggingu hennar. Þó að nokkrir af elstu gripum hennar, eins og kaleikur frá 15. öld, séu nú varðveittir í Þjóðminjasafninu, er kirkjan sjálf enn lifandi sögubrot, sem endurspeglar alda trúararfleifð á þessum forna kirkjustað. Upphaflega stóðu hér kaþólskar kirkjur helgaðar heilögum Lárentíusi. Heimsókn til Grundarkirkju býður upp á einstakt tækifæri til að meta íslenska hugvit og trú. Staðsetning kirkjunnar í Hrafnagilshreppi býður upp á stórkostlegt útsýni yfir náttúrulegt landslag í kring, sem gerir hana að fullkomnum stað fyrir þá sem kanna svæðið. Hún er „bændakirkja“, djúpt rótgróin í samfélaginu, og býður upp á rólega og sögulega ríka upplifun fyrir alla sem heimsækja hana.