Garðakirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Saga Garðakirkju er sannfærandi frásögn um byggingu, hnignun og hvetjandi endurris. Kirkjan var upphaflega byggð á árunum 1879 til 1880, sem vitnisburður um trú og handverk samfélagsins, með hlaðnu grjóti sem var brotið úr sömu hæð og hún stendur nú á. Pétur Sigurgeirsson biskup vígði kirkjuna formlega á öðrum degi hvítasunnu og stofnaði hana sem andlegan hornstein fyrir Garðaprestakall innan Kjalarnesprófastsdæmis. Þjónustutími hennar var þó tiltölulega stuttur. Þann 20. desember 1914, með vígslu nýrrar og stærri kirkju í Hafnarfirði, var Garðakirkja formlega lögð niður. Á næstu áratugum fór kirkjan í niðurníðslu og varð að lokum lítið meira en rústir. Þetta vanrækslutímabil stóð yfir í næstum aldarfjórðung og skildi hina einu sinni stoltu byggingu eftir berjaða af hörðum íslenskum veðrum. Vendingarpunkturinn kom snemma árið 1953, þegar ákveðinn hópur kvenna úr Garðahreppi tók frumkvæði að endurreisn hinnar niðurníddi kirkju. Ósveigjanleg hollusta þeirra og óþreytandi viðleitni leiddi til fullkominnar endurbyggingar Garðakirkju. Hin vandvirka endurreisn lauk með endurvígslu hennar af biskupi þann 20. mars 1966. Þessi mikilvæga dagsetning markaði einnig 300 ára afmæli fæðingar Jóns Vídalíns, framúrskarandi íslensks biskups og fræðimanns, sem bætti enn einu lagi af sögulegri merkingu við endurreisn kirkjunnar.

Garðakirkja, falleg hvít kirkja með skæru rauðu þaki og áberandi krossi, stendur stolt á mildri grænni hæð á Reykjanesi. Glæsilegar bogadregnar gluggarnir og traustur steingrunnurinn vekja upp tilfinningu fyrir tímalausum sjarma. Kirkjan var upphaflega reist á árunum 1879 til 1880 og vígð af Pétri Sigurgeirssyni biskupi. Sérstaklega voru veggir hennar hlaðnir úr grjóti sem safnað var beint af hæðinni sem hún stendur á, sem tengir hana djúpt við íslenska landslagið. Ferð hennar var þó ekki án áskorana. Eftir vígslu nýrrar kirkju í Hafnarfirði árið 1914 var Garðakirkja formlega lögð niður. Í næstum aldarfjórðung lá hún í rústum, eyðilegur skel undir dramatískum íslenskum himni. Það var ekki fyrr en árið 1953 sem merkilegt verkefni hófst: konur úr Garðahreppi tóku málið í sínar hendur til að endurreisa ástkæra kennileitið sitt. Hollusta þeirra leiddi til fullkominnar endurbyggingar, sem lauk með endurvígslu hennar af biskupi 20. mars 1966, en þá voru 300 ár liðin frá fæðingu Jóns Vídalíns, hins virta íslenska biskups og fræðimanns. Í dag geta gestir dáðst að einfaldri en sláandi byggingarlist kirkjunnar, notið friðsæls andrúmsloftsins og notið víðáttumikilla útsýna yfir nærliggjandi vatn og fjarlægan bæinn, sem virðist vera safn bygginga og iðnaðarmannvirkja yfir flóann undir oft dramatískum íslenskum himni. Malbikaðir göngustígar og tröppur sem liggja upp að kirkjunni bjóða upp á íhugandi gönguferð, sem gerir hana að fullkomnum stað til að hugleiða og meta staðbundna sögu og samfélagsanda.