Galtastaðir fram

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Galtastaðir fram er sögulega mikilvægur og vel varðveittur torfbær staðsettur í Hróarstungu, Múlaþingi, Austurlandi. Hann er frá 19. öld og sýnir einstakan byggingarstíl sem kallast 'Galtastaðagerð', sem er frábrugðinn algengari torfbæjagerðum á Suður- eða Norðurlandi, og sækir í staðinn rætur sínar til eldri, fornra byggingarhefða. Merkileg nýjung á Galtastaðabænum fram er fjósbaðstofan, byggð árið 1882 af Jóni Magnússyni snikkara. Þessi hugvitsama bygging sameinaði fjós á jarðhæð með baðstofu beint fyrir ofan, og nýtti náttúrulegan hita frá búfénaðinum til húshitunar. Þessi hönnun undirstrikar útsjónarsemi Íslendinga í að laga sig að umhverfi sínu. Sögulega séð gæti landið hafa stutt tvö býli, með tveimur baðstofum á bak við núverandi hús. Frá árinu 1976 hefur Galtastaðir fram verið í umsjá Þjóðminjasafns Íslands, sem hefur unnið að umfangsmiklum endurbótum. Hann þjónar sem sérlega áhugavert dæmi um búsetu alþýðufólks og þróun húsnæðis frá torfi til timburs um miðja 20. öld, sem gerir hann að einstökum menningararfsstað á Íslandi.

Galtastaðir fram er sögulega mikilvægur og vel varðveittur torfbær í Hróarstungu, Múlaþingi, Austurlandi, sem býður upp á djúpa innsýn í byggingar- og menningararf Íslands. Þessi staður er þekktur fyrir einstaka torfbæi af svokallaðri Galtastaðagerð, sem víkja frá dæmigerðum suður- eða norðlenskum húsagerðum og eiga rætur í fornri byggingarhefð. Merkilegasti eiginleikinn er fjósbaðstofan, snjöll bygging frá 1882 eftir Jón Magnússon snikkara, þar sem neðri hæðin þjónaði sem fjós og hitinn frá dýrunum hitaði náttúrulega baðstofuna sem var staðsett beint fyrir ofan. Sjónrænt er bærinn undur samruna við umhverfi sitt. Sterkir torfveggir og þykk, grasi vaxin þök, sem sjást á myndinni, virðast rísa beint upp úr landslaginu og veita náttúrulega einangrun gegn hörðu íslensku loftslagi. Veðraðir timburgaflar og litlir gluggar bæta við sveitalegum sjarma og endurspegla líf í nánu samræmi við náttúruna. Þjóðminjasafnið hefur haft umsjón með Galtastaðabænum fram frá 1976 og hefur unnið að umfangsmiklum endurbótum. Hann þjónar sem sérstaklega áhugavert dæmi um búsetu alþýðufólks og þróun frá torfbæjum yfir í timburhúsnæði um miðja 20. öld. Þessi þróun búsetunnar er sennilega einstök á Íslandi. Torfbærinn hefur verið gerður upp og unnið er að endurbótum á öðru húsnæði, sem tryggir áframhaldandi varðveislu hans. Gestir geta skoðað þessar heillandi byggingar og upplifað „einangrun“ og sterka upplifun þegar horft er af bæjarhlaðinu, sem er vitnisburður um hugvit og seiglu fyrstu landnámsmanna Íslands.