Eiríksstaðakirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Eiríksstaðakirkja hefur einstakan stað í byggingarsögu Austurlands, en hún var að mestu reist árið 1913 og vígð ári síðar. Þetta gerir hana ekki aðeins að elstu steinsteyptu kirkju allra Austfjarða heldur einnig meðal elstu steinhúsa á Héraði, sem sýnir framsækna nálgun á byggingarefni á þeim tíma. Hönnun hennar, með einföldu hvítu yfirborði, rauðu þaki og hóflegri turnspíru, endurspeglar algengan stíl fyrir íslenskar sveitakirkjur, en efni hennar gerir hana sérstaka. Síðla á 20. öld var ástand Eiríksstaðakirkju orðið slæmt og steinsteypan t.d. mikið sprungin vegna erfiðs íslensks loftslags. Til að viðurkenna sögulegt gildi hennar var ráðist í umfangsmikið endurgerðarverkefni á árunum 1993 til 1994. Þessu mikla verki stýrði múrarameistarinn Aðalsteinn J. Maríusson frá Sauðárkróki af mikilli færni, með umtalsverðu framlagi frá ýmsum sóknarbörnum og þáverandi sóknarnefndarformanni, Karli Jakobssyni, sem fylgdi málum fast eftir. Þökk sé þessum markvissu viðleitnum var Eiríksstaðakirkja fallega endurgerð og hefur verið vel við haldið síðan, þar á meðal frekari framkvæmdir sumarið 2010. Kirkjan var friðuð árið 1990, sem undirstrikar mikilvægi hennar. Í dag stendur hún sem kær og fallegur helgidómur, áþreifanleg áminning um varanlega trú og samfélagsanda sem hafa mótað þennan afskekkta hluta Íslands í yfir hundrað ár.

Eiríksstaðakirkja, sem staðsett er glæsilega innan um víðáttumikið og öldótt landslag Austurlands, er grípandi kennileiti sem laðar að ferðamenn sem leita að blöndu af sögu og friðsælli fegurð. Þessi heillandi kirkja, með einkennandi björtu hvítu veggjum sínum og skærrauðu bárujárnsþaki og turnspíru, sem er toppað með einföldum krossi, vekur strax athygli gegn oft dramatískum íslenskum himni. Hún var aðallega byggð árið 1913 og vígð ári síðar árið 1914, og hefur hún mikilvægan stað í sögu Íslands sem elsta steinsteypta kirkja Austurlands, og reyndar meðal elstu steinhúsa á Héraði. Bygging hennar markaði nútímalegt skref í íslenskri kirkjuarkitektúr. Með tímanum tók hið harða íslenska veður sinn toll, sem leiddi til umtalsverðra sprungna í steinsteypu hennar síðla á 20. öld. Hins vegar var umfangsmikið endurgerðarverkefni tekið að sér milli 1993 og 1994, undir forystu múrarameistarans Aðalsteins J. Maríussonar frá Sauðárkróki og með umtalsverðu framlagi frá ýmsum sóknarbörnum og þáverandi sóknarnefndarformanni, Karli Jakobssyni, sem fylgdi málum fast eftir. Frá þeim tíma hefur henni verið viðhaldið af mikilli nákvæmni, þar á meðal frekari framkvæmdum sumarið 2010, sem tryggir áframhaldandi fegurð og burðarvirki hennar. Kirkjan var friðuð árið 1990, sem viðurkennir menningarlegt og sögulegt gildi hennar. Gestir geta dáðst að einfaldri en glæsilegri arkitektúr hennar, áberandi rauðu hurðinni og bogadregnu gluggum sem gefa vísbendingu um friðsæla innréttingu. Umhverfið sjálft, með einfaldri girðingu sem afmarkar svæðið, býður upp á víðáttumikið útsýni yfir dalina og hæðirnar í kring, fullkominn staður fyrir rólega íhugun og ljósmyndun. Heimsókn í Eiríksstaðakirkju snýst ekki bara um að sjá byggingu; hún snýst um að upplifa hluta af lifandi sögu, skilja seiglu samfélags og meta kyrrláta fegurð íslenskrar sveitar.