Bessastaðaskans

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Bessastaðaskans er sögulegt virki sem var reist seint á 17. öld, sérstaklega til varnar gegn árásum Tyrkja. Virkið var í stórum dráttum fjórir háir moldarveggir, sem hafa nú sigið nokkuð í gegnum aldirnar og birtast nú sem mildir moldarveggir. Bygging virkisins var mikið verkefni á sínum tíma. Árið 1667 var innheimtur af landsmönnum skattur til að byggja upp Bessastaðaskans, og Suðurnesjamenn voru fengnir til þess árið eftir. Hins vegar, eftir að virkið var reist, var því ekki haldið við og það greri yfir það að mestu. Það var ekki fyrr en árið 1930 sem Skansinn var friðlýstur sem sögulegur staður. Auk ríkrar sögu þess, segir sagan að þar hafi búið Óli skans og Vala konan hans. Saga þeirra hefur borist milli kynslóða og er sögð frá í þekktu kvæði, sem fléttar saman stefnumótandi fortíð virkisins við staðbundnar þjóðsögur.

Bessastaðaskans býður upp á heillandi ferðalag inn í fortíð Íslands, með stórkostlegu strandlandslagi að baki. Upphaflega reist seint á 17. öld sem virki til varnar gegn árásum Tyrkja, stendur það í dag ekki sem hár turn, heldur sem röð af mildum, öldóttum moldarveggjum, að mestu grónum seigri brúnni grasi og stráð snjóblettum, eins og sést á meðfylgjandi mynd. Frá þessum sögulega stað njóta gestir víðáttumikils útsýnis yfir rólegan flóann, með fjarlægri borgarmynd og tignarlegum, snævi þöktum fjöllum handan. Saga virkisins er áhugaverð, en það var fjármagnað með landsávöxtun árið 1667 og byggt af Suðurnesjamönnum. Þrátt fyrir upphaflegan tilgang var því ekki viðhaldið og náttúran endurheimti það smám saman þar til það var friðlýst sem sögulegur staður árið 1930. Auk sögulegra staðreynda er staðurinn gegnsýrður af staðbundnum þjóðsögum, sérstaklega sögunni um Óla skans og konu hans Völu, en saga þeirra er ódauðleg í íslenskri ljóðlist. Aðgangur að Bessastaðaskansi er um Álftaness strandstíginn, sem hefst frá bílastæðinu nálægt Bessastaðakirkju. Þótt stígurinn bjóði upp á rólega göngu, ættu gestir að vera meðvitaðir um að hann gæti verið lokaður á varptíma fugla til að vernda staðbundið dýralíf. Þessi einstaki strandstaður, með blöndu af sögu, þjóðsögu og dramatískri náttúrufegurð, veitir ósvikna íslenska upplifun.