Arnesarhellir

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Arnesarhellir er órjúfanlega tengdur sögu Árna Pálssonar, forvitnilegrar persónu frá miðri 18. öld. Samkvæmt staðbundnum sögum bjó Árni í Hvalfirði og var bendlaður við þjófnað og varð síðan útlaga. Sagt er að hann hafi leitað skjóls og dvalið um stund í þessum sama helli, fundið sér falið athvarf frá yfirvöldum og hörðu íslensku veðri. Sannleiksgildi dvalar Árna í hellinum er enn hluti af þjóðsögunni, þar sem hann var að sögn einn til frásagnar um búsetu sína þar. Hins vegar fékk sagan meiri trúverðugleika með síðari uppgötvunum í hellinum: frásagnir herma að leifar eins og gömul bein, einfaldur hlaðinn vegg (ef til vill frumstætt skjól) og hornkambur hafi fundist, sem veitir áþreifanlegar, þótt óformlegar, vísbendingar um mannabyggð. Þessi heillandi saga hefur fest Arnesarhelli í sessi í staðbundinni sögu og umbreytt honum úr eingöngu jarðfræðilegri myndun í stað gegnsýrðan mannlegu drama og dulúð.

Arnesarhellir, sem þýðir 'Hellir Árna', er heillandi hraunhellir sem liggur í hinu hrjúfa landslagi Vesturlands. Þetta neðanjarðarundur býður upp á einstaka innsýn í eldfjallasögu Íslands og áframhaldandi jarðfræðilega ferla. Hellisinnréttingin, sem myndast hefur af fornum hraunflæði, er sjónarspil náttúrulegrar listsköpunar, skreytt ótrúlegum fjölda hellamyndana. Gestir munu dást að glitrandi hraunhellastöpum sem hanga úr loftinu, en fjölbreytt form þeirra og stærðir endurspegla aldir af steinefnasöfnun. Neðar er hellisgólfið jafn heillandi, með fjölda hraunhellamyndana – sumar sléttar og keilulaga, aðrar flóknar í áferð – sem rísa upp í átt að loftinu og skapa súrrealískt, yfirnáttúrulegt landslag. Dimmt og rakt umhverfið dregur fram fínleg smáatriði þessara mynda, sem lifna við í ljósi höfuðljóss. Fyrir utan jarðfræðileg undur sín er Arnesarhellir gegnsýrður staðbundnum þjóðsögum. Hann er nefndur eftir Árna Pálssyni, meintum útlagi frá miðri 18. öld sem, samkvæmt staðbundnum sögum, leitaði skjóls í hellinum til að flýja réttlæti. Sagnir herma að síðar hafi fundist í hellinum leifar af gömlum beinum, einföldum hlaðnum vegg (ef til vill frumstætt skjól) og jafnvel hornkambi, sem bendir til einveru dvalar hans þar. Þó að sannleikur þessara sagna sé hulinn í þoku tímans, bæta þær óneitanlega dularfullum blæ við hellinn. Aðgangur að Arnesarhelli er talinn krefjandi og er aðeins mælt með honum fyrir vana göngugarpa. Hellisbrúnin (syllan) sem liggur að hellinum er sögð sjást vel frá þjóðvegi 1, rétt við Hvalfjarðargöng, og býður upp á fjarlægt útsýni fyrir þá sem ekki ætla inn í hann. Fyrir þá sem eru tilbúnir í ævintýrið býður könnun á Arnesarhelli upp á ógleymanlega ferð inn í jarðfræðilegt hjarta Íslands og ríka vefnað sögulegra sagna þess.