Ábæjarkirkja

Bakgrunnur

Saga og bakgrunnur

Ábæjarkirkja var byggð árið 1922 á stað Ábæjarbýlisins í Austurdal, afskekktum dal í Skagafirði. Þetta merkilega verkefni var undir stjórn Guðjóns Samúelssonar, sem var húsameistari ríkisins. Kirkjan var byggð til að þjóna Ábæjarsamfélaginu, en því miður fóru síðustu íbúar þess þegar býlið var lagt í eyði árið 1941, og skildi kirkjuna eftir sem einmana vita í dalnum. Hönnun Samúelssonar fyrir Ábæjarkirkju var mikilvæg þar sem hún fól í sér byggingarlistarhugmyndafræði hans: að nota endingargóð byggingarefni en halda sig við hefðbundnar íslenskar húsagerðarvenjur. Í stað þess að nota timbur eða torf var kirkjan sérstaklega byggð úr steinsteypu, en efni í hana var flutt frá Skagafirði. Þessi ákvörðun tryggði langlífi hennar og gerði henni kleift að standa stöðug gegn hörðum íslenskum veðrum, líkt og fornu torfkirkjurnar sem hún var hönnuð til að kalla fram í anda. Einstakur eiginleiki innan hennar er skírnarfonturinn, sem er smíðaður úr birkitré sem óx í gili Austari-Jökulsár, og tengir kirkjuna djúpt við náttúrulegt umhverfi sitt. Þrátt fyrir eyðingu býlisins hefur Ábæjarkirkja aldrei gleymst. Hún hefur áfram sérstakan stað í hjörtum Íslendinga, með árlegri messu sem haldin er á hverju sumri um verslunarmannahelgi. Þessi hefð tryggir áframhaldandi andlega þýðingu hennar og laðar að sér gesti. Ennfremur gerir afskekkt en aðgengileg staðsetning hennar hana að ástælum og vinsælum áningarstað fyrir göngufólk sem fer um fallegt og hrjóstrugt landslag Austurdals, sem táknar þrautseigju og samfellu mitt í breytingum.

Ábæjarkirkja, sem stendur á milli öldóttra grænna hæða í afskekktum Austurdal í Skagafirði, býður upp á heillandi innsýn í íslenska sveitasögu og byggingarfræðilega hugvitsemi. Þessi litla, en ótrúlega trausta, steinsteypta kirkja, sem auðvelt er að þekkja á sláandi rauðu bárujárnsþaki og áberandi trékrossi, var byggð árið 1922. Hún var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni, húsameistara ríkisins, sem var þekktur fyrir einstaka blöndu sína af hefðbundinni íslenskri fagurfræði og nútímalegum, endingargóðum efnum. Kirkjan stendur á stað fyrrum Ábæjarbæjarins, sem fór í eyði árið 1941, og skilur Ábæjarkirkju eftir sem einmana minnismerki um samfélagið sem eitt sinn blómstraði hér. Sjónrænt sýnir kirkjan einfalda en glæsilega lögun. Hreinar hvítar veggir hennar mynda fallega andstæðu við djúprautt þakið og dökka tréramma bogadregna gluggans og aðalinngangsins. Minni trékross prýðir gaflinn fyrir ofan heillandi trégirðingu, sem gefur vísbendingu um lítið, velkomið forstofusvæði. Inni geta gestir fundið einstakan skírnarfont sem er handsmíðaður úr birkitré, sem sótt var úr nálægu gili Austari-Jökulsár, sem undirstrikar enn frekar tengingu kirkjunnar við náttúrulegt umhverfi sitt. Þrátt fyrir afskekkt staðsetningu sína og eyðingu byggðarinnar er Ábæjarkirkja enn virkur trúarstaður. Árlega er messað hér á hverju sumri, venjulega um verslunarmannahelgi, sem laðar að fólk víðsvegar frá og blæs lífi aftur í þennan rólega stað. Fyrir göngufólk sem skoðar hið fagra Austurdal þjónar kirkjan sem vinsæll og fallegur áningarstaður, sem býður upp á íhugun og veitir áþreifanlega tengingu við fortíð Íslands og djúpa ró ósnortinna landslaga þess.